motorize_deli
19.09.07, 08:45
Gölge Oyunun Ortaya Ç?k???
Türk Gölge Oyununun ortaya ç?k??? konusunda yap?lan ara?t?rmalar bir çok farkl? görü? geli?tirmi?tir. Baz?lar? bu oyunun Çin'den Hindistan'a geçti?ini, sonra da Mo?ollar taraf?ndan Orta Asya Türkleri'ne tan?t?ld???n? iddia etmektedirler. Buna göre Gölge Oyunu sanat? Orta Asya'dan Türkiye'ye göç eden Türkler taraf?ndan getirilmi?tir. Ba?ka akademik çal??malar ise Gölge Oyunu nun Anadolu'ya 16. yy'da M?s?r'dan geldi?ini söylemektedir. Bu bak?? aç?s?n?n taraftarlar? Yavuz Sultan Selim'in 1517'de M?s?r'?n fethinde onuruna verilen kutlama törenlerinde bu sanatla kar??la?t???n?, etkilenip be?endi?i bu oyunun ?stanbul'daki saray?nda sergilenebilmesi için Ustalar? yan?nda götürdü?ünü iddia ederler. Gölge Oyunu bu ?ekilde Osmanl? saraylar?na girmi?tir. Bütün bu de?i?ik söylencelere ra?men bizler Karagöz ve Hacivat’?n Bursa’da ya?am?? gerçek karakterler oldu?una ve Sultan Orhan Camii in?aat?nda çal??t?klar?na inan?yoruz. Son zamanlara kadar Bursa ‘da Atatürk caddesinde eski bir evin bahçe duvar?na yaslanm?? bulunan ?eyh Kü?teri’nin mezar? ise bunun kan?t?d?r. Bugün Tayyare Kültür Merkezinin çarpraz?na dü?en yerde bulunan ?eyh Kü?teri’nin mezar? yerinde bugün yüksek bir i?han?-apartman yükselmektedir. Mezar ta?? ise Muradiye Türbelerinin bahçesindedir. Oyunlarda “?eyh Kü?teri Meydan?” diye ba?lanan birçok diyalog ?eyh Kü?teri’nin bu i?in Piri ve yarat?c?s? oldu?unu vurgulamaktad?r. Karagöz’ün mezar? ise bugün çekirge caddesinde Karagöz ve Hacivat’?n An?t mezar?n?n bulundu?u bölgede idi. Zira buras? yani bugünkü Ç?ra?an cafe Karagöz Evi ve çekirge caddesinin geçti?i bölgede büyük bir mezarl?k mevcuttu. 1942’de Bursa’ya gelen ara?t?rmac? yazar Abdülbaki Gölp?narl? Karagöz’ün makam mezar ta??n? tespit etmi? ve Bursa ile ilgili yazd??? notlar?na kaydederek bir örne?ini de Bursa Müzesine b?rakm??t?r.Karagöz’ün makam mezar ta?? bugün Ye?il’de bulunan Türk ?slam Eserleri Müzesinde bulunmaktad?r.
Karagöz günümüzde Bursa’da Karagöz evinde bir avuc gönüllü insan tarafindan yasatilmaya calisiliyor...
Sizler, Bursa da ki Karagöz evini ziyaret ettiniz mi?
Anadolu’da Gölge Tiyatrosu:
Gölge Tiyatrosu, Anadolu'da büyük ilgi ve be?eni ile kar??la?m?? ve hemen yayg?nl?k kazanm??t?r. Türk Gölge Oyunu sanatç?lar? ?se ustalar?ndan ö?renmi? olduklar? teknikleri daha da geli?tirmi?lerdir. M?s?r'l?lar?n renksiz ve hareketsiz gölge oyunu, Türk tarz?nda çok daha renk ve hareketlilik kazanm??t?r.
Türk Gölge Oyunlar?na gölge hayaletler veya gölgelerin hayali anlam?na gelen Çad?r Hayal, Z?ll? Hayal ve Hayal-? Zill isimleri verilmi?ti. Günümüzde Türk Gölge oyunlar? daha çok 'Karagöz Oyunlar?' olarak bilinmektedir.
Karagöz figürünün gölge oyunlar?n?n merkezi anafigürü haline gelmesi konusunda de?i?ik versiyonlar bulunmaktad?r. 17. yy'?n ünlü Osmanl? seyyah? ve yazar? Evliya Çelebi, seyahatnamesinde Karagöz ve arkada?? Hacivat'a büyük bir bölüm ay?rm??t?r. Ayn? eserde dönemin ünlü kukla oynat?c?lar? hakk?nda bilgi ve oyunlara dair k?sa özetler de bulunmaktad?r.
Evliya Çelebi, bu iki ana ki?i hakk?ndaki öykünün Anadolu'da oldukça iyi bilindi?ini ve i?bilir gölge oynat?c?lar?n?n bundan yararlanarak, deriden figürlerini yap?p gösterilerinde kulland?klar?n? belirtir.Çelebi'ye göre Karagöz Oyunlar?, yaln?zca halk?n de?il Osmanl? Saray?'n?n e?lence ya?am?n?n da önemli bir gösteri ögesiydi. Gölge Oyunlar?, Sultan IV. Murat'?n tahta ç?k?? töreni için l623'de yap?lan muhte?em törenin önemli bir parças?yd?. IV. Murat'?n hükümdarl??? süresince birçok kukla sanatç?s? ortaya ç?km?? ve kukla tiyatrosu bugün bilinen formlar?na o zamanlarda kavu?mu?tur. 19.yy'da Karagöz daha da yayg?nl?k kazand?, Osmanl? Saray?'nda da daha çok sergilenmeye ba?land?. Ancak I. Dünya Sava??'ndan sonra sinema ve modern tiyatro ile rekabet edemeyen gölge tiyatrosunun önemi giderek azalmaya ba?lad?. Bütün bunlara ra?men Gölge Oyunu günümüze dek gelmeyi ba?arabilmi?tir. ??te bu noktada Bursa’da ya?ayan karakterler olarak kabul etti?imiz Karagöz ve Hacivat ve dolay?s?yla Bursa ile anlam bulmu? Türk Gölge Tiyatrosu Karagöz’ ün ad?na Bursada bir Karagöz Evi’nin bulunmas? çok önemlidir.
KARAGÖZ Tiyatrosu Teknikleri :
Karagöz Gölge Oyunu bir çerçeveye gerdirilmi? olan beyaz bir perdenin ard?nda oynan?r. Figürler, perdeye gö?genin vurmas?n? sa?layan bir ???k kayna??n?n önüne tutularak oynat?l?r. Eskiden me?ale – mum olan bu ???k kayna??n?n yerini bugün elektrik ampulleri alm??t?r.
Bütün tasvirlerin tek taklitlerini HAYAL? denen usta yapar. ?ark?larda ÇIRAK yard?m eder. Yard?mc? sesler ve di?er i?ler ilerde Hayali olacak olan YARDAK taraf?ndan yap?l?r. Tef, Zil, Nareke, oyunda YARDAK taraf?ndan kullan?l?r.
Beyaz perdeye Ayna denilir. Orjinali 2 x 2.5 m. olan perdenin boyutlar? sonradan 1.10 x 80 cm.'ye inmi?tir.
Aynan?n çevresine kal?n, siyah bir perde kapat?l?r. Aynan?n alt iç taraf?nda ise pe? tahtas? olarak bilinen tahta bir raf bulunmaktad?r. Karagözcünün oynatt??? figürler bu pe? thatas? deen ç?taya basarak hareket al?r.
Tasvir ad? verilen figürler 32 ila 40 cm boyundad?rlar ve manda, deve, dana, s???r derisinden yap?l?rlar. Deve derisinen imal edilenler di?er derilere göre daha transparan, ????? ve renkleri daha iyi geçirebilme özelli?ine sahip olabilmektedir. Deri özel kimyasal maddelerle yap?lan i?lemlerle transparan hale getirilmektedir. Bu i?lemlerden sonra deri, ?hlamur a?ac? üzerine gerilerek "nevrekan ad? verilen özel bir b?çakla kesilir. Ortaya ç?kan figürler sentetik veya do?al boyalar kullan?larak renklendirilir. Son olarak da de?neklerin geçece?i delikler aç?larak figürlerin eklem yerleri birbirine ba?lan?r.
Karagöz'ün Bölümleri:
I. Mukaddime (Giri?)
Oyun ba?lamadan önce göstermelik ad? verilen (Burak, limon a?ac? veya çiçek demeti v.s.) bo? perdeden yans?t?l?r. Giri? ba?lad???nda bu göstermelik yava?ça nareke düdü?ün sesiyle birlikte kald?r?l?r. Sahnenin solundan Hacivat görünür. Hacivat geleneksel "sema"yi, ard?ndan da evreni temsil eden aynan?n felsefesini anlatan ?ark?s?n? söyler. Sonra Karagöz'ü sahneye ça??r?r.
II. Muhavere
Bu bölümde, Karagöz ve Hacivat aras?nda tekerleme at??malar? ve konu?malar? yer al?r. Bu kar??l?kl? konu?ma bir k?ssadan hisse ile son bulur.
III. Fas?l
Esas Oyunun yer ald??? bölümdür. Ana tema bu bölümde oynan?r. Bütün figürler bu bölümde ortaya ç?kar ve rollerini oynarlar. Her oyunun konusu farkl?d?r.
IV. Biti?
Bu bölüm genellikle e?lencenin ve kutlamalar?n yap?ld??? oyunun birti? bölümüdür. Çengi, folklorcular dans eder ve de?i?ik sat?c?lar geçer. Oyun biterken Hacivat Karagöz'e seslenir: "Y?kt?n perdeyi eyledin viran Varay?m sahibine haber vereyim heman"
Buradaki sahip: perde, evreni temsil etti?inden tabii ki tanr?d?r.
Karagöz ve Hacivat üzerine:
Karagöz ve Hacivat isimli bu karakterlerin hayatlar? ile ilgili bir çok söylence ve kan?t bulunmaktad?r. Karagöz yuvarlak yüzlü,gözleri büyük, gözbebe?i iri ve karad?r. Ad? zaten bu özelliklerinden gelmektedir. ?ri bir burnu, kal?n kara bir b?y??? ve sakal? vard?r. Dövü?tü?ü veya didi?ti?inde ba??n?n ard?na dü?en ve kel ba??n? aç??a ç?kartarak gülme unsuru olan büyük bir kavuk ta??maktad?r. Karagöz ve Hacivat aras?ndaki konu?malarda, Hacivat bilgisini gösteren terimlerle dolu tekerlemeler söylerken Karagöz halk?n diliyle cevaplar?n?, haz?r cevapl?l?kla ve yanl?? anlamalarla dolu bir biçimde s?ralar. Bu tarz? onun halk aras?nda çok sevilmesini ve say?lmas?n? sa?lam??t?r. Bu farkl?l?k sunilikle basitli?i kar?? kar??ya getirmektedir. Bu, özellikleri kulland?klar? konu?ma tarz?nda kendini belli etmektedir. Hacivat, ezberden ?iir söyleyebilen, müzik, ender baharatlar, bahçecilik üzerine fikri ve ansiklopedik bilgileri olan biraz da aristokrat bir havaya sahiptir.
Ancak bütün bunlar suni olup onun yaln?zca skolastik bir tip olmas?n? sa?lamaktad?r. Buna kar??n Karagöz yaln?zca kendisinin ve ailesinin ç?kar?n? dü?ünmektedir. Ancak tüccar olmad???ndan, genellikle de i?siz oldu?u için ailesine gerekti?i gibi bakamamakta, dolay?s?yla Hacivat'in bu anlamdaki bilgi da?arc???na ihtiyaç duymamaktad?r. Karagöz aptal ve saf birisi olmas?na ra?men her zaman Hacivat'? ve di?erlerini kand?rmay?, onlar?n üstesinden gelmeyi ba?arabilmektedir.
Hacivat d??a k?vr?k sivri sakal? olan dü?ünceli biridir. Her bir hareketi hesapl? ve...önceden tasarlanm??t?r. Karagöz ise fevridir ve, karakteri konu?malar?na ve davrani?larina yans?r. Hacivat'?n mant??? hareketlerini s?n?rlar. Perdede Hacivat'?n hareketi azd?r, Karagöz ise daha dinamik ve ener?iktir.Hacivat durumu ve ko?ullar? kabullenen, statükoculu?u sürdüren biriyse, Karagöz aksine, her zaman denemeye aç?k ve kaba davran??l? bir figürdür.
Hacivat, üst s?n?f?n ahlaki de?erlerine ba?l?d?r ve kendini kolayl?kla bu prensiplere uydurabilmektedir. Bazen bu s?n?flar?n e?lencelerine alet olurken Karagöz'ün densizlikleri yüzünden bu durumun bozulabilece?inden korkar. Küçük adam?n geleneksel sembolü olan Karagöz, bu davran?? tarz?yla bir çok entrikay? bozabilmektedir. Hacivat ayn? zamanda di?er karakterlerin umutsuzluklar?n? ve çaresizliklerinin alt?n? çizen bir taban görevini de görür. Ço?u alt tabakadan olan bu karakterler Hacivat'in i?, para veya ev konular?nda yard?mlar?na ba?vururlar. Hacivat konu?kan, kolay inanan ve iy? tab?atl?d?r. Genellikle Hacivat ba?kalar?na yararl? önerilerde bulunur. Konumu, dilbilgisi ve oportünist tutumu yüzünden mahallede en sevilen ki?i konumundad?r. Mahallenin yaln?zca lideri de?il müsrif kom?ular?n da sözcüsü konumundad?r. Karagöz'le birlikte bir tak?m i?lere giri?ti?inde de ço?unlukla mü?terileri o bulur ve kara ortak olur. Karagöz'ün onun gibi bir sayg?nl??? yoktur. Karagöz ço?unlukla züppelerin hakaretlerine, uyu?turucu ba??ml?lar?n?n öfkesine maruz kal?r, mahallenin delisinin ?akalar?n?n kurban? olur veya kabaday?lar taraf?ndan dövülür. Her?eye ra?men bu iki karakter tüm Karagöz oyunlar?n?n vazgeçilmez ana karakterleri olarak her zaman oyunlar?n ba?lang?c?n? yapan ve sonucunu ba?layan tiplemelerdir. Karagöz oyunlar?ndaki kad?nlar genç, orta ya?l? ve ya?l?, bo? kafal?, kavgac?, dindar ve her zaman dedikoduya haz?rd?r.
Çelebi: Çelebi sempatik biri olarak tasvir edilir. Ço?u di?er figürler gibi karikatürize edilmez veya alaya al?nmaz. Genellikle bir metrese veya iyi aile k?z?na olan a?k? üzerine yönlenen züppe genç bir delikanl? olarak oyunda görürünür. Kar?? cinsi cezbedebilme yetene?ine sahiptir. Sayg?n, zarif, genç, zengin ve musrif, iyi giyimlidir. Kad?nlar?n ard?ndan ko?ar ancak saft?r. E?itimlidir, ?stanbul türkçesiyle konu?ur. Sevgililerine arapçadan ve di?er dillerden ezberledi?i ?iirlerle seslenir. Avrupai bir giyim tarz? ve bir bastonu vard?r ve cilal? ayakkab?lar giyer. Hakim yaka, uzun etekli bir ceket giyer.
Tiryaki: Bir afyon ba??ml?s?d?r. Tüm zaman?n? afyon içerek geçirir ve mahallenin kahvesinde yat?p kalkar. Piposu, yelpazesi ve iri kamburuyla hemen göze çarpan bir f?gürdür. Her zaman ciddi gözükmeye çal??sa da ciddiyetten uzakt?r. Hacivat gibi konu?sa da, sohbetin ortas?nda uyuya kal?p yüksek sesle horlamaya ba?lamak gibi kötü bir huyu vard?r. Pireyi deve yapar. Taklitçiler aras?nda Tiryaki figürü oldukça yayg?nd?. Evliya Çelebi, zaman?n ünlü bir taklitçisinin gösterisini bizlere ?öyle aktar?yor: "Kendisi kadar zeki bir taklitçi ve afyon ba??ml?s? olan biraderi ile kendi gülünç hikayelerini anlatmakla en büyük ba?ar?lar?n? kazanm??lard?. Afyon içen bir tiryaki parma??n? kötü bir ?ekilde keser. Parma?? o kadar kötü kanar ki fenala??p yere dü?er. En sonunda yüzüne, kan?yla elif harfini yazmad?kça kan?n durmayaca?? söylenir."
Bebe Ruhi: R harfini söyleyemeyen bir cücedir. ?nsanlar?ayn? soruyu süreklitekrarlayarak usand?r?r. Bazen bir cüce bazen de bir kambur olarak tasvir edilir. Cüce olarak tasvir edildi?inde Bebe Ruhi veya Alt? Kulaç gibi isimlerle an?l?r. Yerinde duramayan, çenesi dü?ük ve caka satan biri olarak yans?t?l?r. Mahalle içinde önemi olmayan baz? i?leri yapar ve kom?ular?n gösterdi?i merhamet yüzünden de biraz ??mar?kt?r. Karagöz onu ba??ndan savamak için s?k s?k döver.
BAZI Me?hur KARAGÖZ OYUNLARININ KONULARI;
A?al?k: Karagöz zengin bir ?ranl?'n?n kendisine emanet etti?i paran?n üstüne yatarak zengin olur. Oyun Karagöz'ün, kendisinden i? isteyen ki?ilerte ba?a ç?kmas?n? anlat?r.
Kanl? Kavak: Ünlü bir ozan?n o?lu olan Hasan Büyülü Kavak a?ac?n?n cini taraf?ndan tutsak edilir. Hasan'?n babas? cine,o?lunu geri vermesi için yalvanrken cin taraf?ndan çarp?l?r. Hacivat onlar? kurtar?r eski ?ekillerini almalar?n? sa?lar.Karagöz intikam için a?ac? kesmeye kalk???r ancak ormanc?lar onu durdurular. Oyunun ba?ka versiyonlar?nda cin, gelip geçen bir çok karakteri de tutsak al?r.
Karagöz'ün ?airli?i: Karagöz ozanlar aras?nda yap?lan bir yar??maya kat?l?r ve ?a?al? giyimleri ve davran??lar? olan tüm ozanlar? döver.Karagöz yar??may? kafiye ve do?açlama yetene?inden de?il kabal??? ve ?iddet e?ilimiyle kazan?r.
Kanl? Nigar: ?ki hayat kad?n?n paras?n? doland?ran Çelebi, kaçmak üzereyken, aralar?ndah birisir?in ad? Kanl? Nigar olan bu kad?nlar taraf?ndan durdurulur. Her iki kad?n Çelebi üzerinde hak iddia etmektedirler. Ç?kan tart??mada sorun çözülemeyince mahalleli ça?r?larak hangisinin bu genç yak???kl?ya lay?k oldu?u sorulur. Ancak her biri ayr? kararlar verir. Kanl? Nigar genç adam? zorla evine sokar ve intikam almak için onu ç?r?lç?plak soyarak soka?a atar. Geri dönen mahalleli sokakta ç?plak oturan bu genç adama yard?m etmek için gönüllü olup Kanl? Nigar'?n evine, elbiseleri geri almak için girerler. Ancak Hacivat ve Karagöz de dahil olmak üzere Kanl? Nigar'?n evine giren herkes bir ?ekilde kand?r?larak, elbiseleri al?narak soka?a at?l?r. Bir süre sonra sokak soyulmu? adamlarla dolar. Kanl? Nigar'?n sayd??? Sar? Efe gelir, sorunu çözer ve herkes elbiselerine tekrar kavu?ur.
Sal?ncak: Karagöz ve Hacivat bir sal?ncak alm?? ve insanlar? para kar??l???nda bindirmektedirler. Ancak Karagöz Hacivat'? doland?r?r. Karagöz ona sal?nca?a kimsenin binmedi?ini söylemi?tir. Bu hikayenin do?rulu?unu kontrol etmek amac?yla Hacivat ya?l? birkad?n k?l???na girer. Bir yahudi gelir ve dü?erek ölü numaras? yapar. Ba?ka bir grup yahudi girer ve bir cenaze merasimi yaparlar.Oyun Karagöz'ün ölü numaras?n? yapan yahudiyi tabuttan korkutup ç?karmas?yla sona erer.
Yalova Sefas?: Züppe Çelebi sevgilisini Yalova'ya götürmek istemektedir. Yolculuk için erzaklar?n? koyabilece?i büyük bir çuval ve küp sat?n al?r. Son haz?rl?klar?n? yaparken Karagöz gelir, çuval ve küple geride unutulan genç kad?nlar hakk?nda saçma hikayeler uydurur.Öne?in k?za erkek arkada??n?n öldü?ünü, denizi birilerinin yakt???n? Çelebi'nin de yand???n? anlat?r. Bu geziye kat?lmak isteyen di?er taklitler ortaya ç?karlar, her biri çuval?n ve küpün içine saklan?r. Aralar?nda k?z?n a???? da bulunmaktad?r. Çelebi geldi?inde de para vermeden yolculuk yapmak isteyen bu ki?ileri ortaya ç?kar?r. Yaz?c?: ??siz olan Karagöz büyülü bir dükkanda arzuhalci olarak i? bulur. Burada mü?teriler için saçma sapan mektuplar yazar. Oyunun devam?nda Karagöz'ü çarpmas? için Hacivat'?n tuttu?u bir cin taraf?ndan rahats?z edili?i görülür.
Türk halk tiyatrosunun en önemli bir kolu Karagöz olarak bilinen, hayal veya gölge oyunudur. Halk dü?ünce, felsefe ve ya?ay???n?n örneklerinin sergilendi?i bu dal, yüzlerce y?ll?k bir geçmi?e sahiptir. Ancak bu tür gölge oyunlar?n?n di?er ülkelerde de çok eski tarihlere dayand??? bilinmektedir. Ba?ka Uzakdo?u ülkelerinde benzerleri olsa da, Karagöz ad?yla-san?yla, tipleriyle, saz?-sözüyle, olaylar? ile tamamen bize özgü bir tema?a, bir seyir, bir e?lence dal? olup ç?km??t?r. Amac? e?lendirmek, seyredenlere ho?ça vakit geçirtmek, seyircinin gündelik dert ve tasalar?ndan uzakla?mas?n? sa?lamak, Türkçenin inceliklerini ve k?vrakl???n? göstermek, kelime oyunlar?yla dili sevdirmek olarak gösterilen bu halk tiyatrosu dal?, günümüzde say?l? sanatç?larla ayakta durma?a çal??maktad?r.
Karagöz oyununda ba? oyuncular iki ki?idir: Karagöz ile Hacivat! Karagöz saf, içi d??? bir, dü?ündü?ünü bir art niyeti olmaks?z?n hemen dobra dobra söyleyen, biraz kaba ama sevecen, dürüst, dünyaya metelik vermeyen bir ki?idir. Tahsili yoktur, do?ru-dürüst bir i?i veya mesle?i de bulunmaz. Oburlu?u ile tan?n?r; üstüne vazife olsun olmas?n her olaya kar??mak ister. Bu yüzden ba??na binbir türlü belâ gelir, s?k?nt?ya dü?er.
Hacivat ise akl? ba??nda, tahsil görmü?, Türkçe’den ba?ka Arapça, Farsça bilen, âlim geçinen, ukâlal?klar yapan, çok bilmi?, a?z?ndan parlak ve süslü sözler dökülen, hikmetler savuran, uysal, her zor durumdan kurtulmas?n? bilen, yard?msever, çevresi geni?, her makamda tan?d??? olan, çelebi bir ki?idir. Karagöz ile konu?urken söylediklerini rahatl?kla anlay?p kavrayamay?nca, sözü onun anlayaca?? bir yolla söyler, anla?maya çal???r.
Bu oyunda di?er tipler aras?nda Çelebi, Zenne, Tiryaki, Beberuhi, Tuzsuz Deli Bekir, Sarho? ile mahallî ki?ilikler yer almaktad?r. Ayr?ca halk edebiyat?nda hikâyeleri anlat?lan Ferhat ile ?irin, Kerem ile Asl?, Tahir ile Zühre, Leyla ile Mecnun zaman zaman perdede görünürler. Mahallî ki?ilikler oyunlarda sadece yerel a??z özellikleri, giysileri, davran??lar?yla komik unsur olarak kar??m?za ç?karlar. Oyundaki as?l olayda pek rolleri yoktur, olsa da önemli de?ildir.
Karagöz oyunlar?nda konular genellikle hayat?n içinden al?n?r. Günlük hayatta kar??la??lan olaylar, olay içindeki z?tla?malar, komiklikler vurgulan?r, içinden ç?k?lmaz gibi görünen durumlar yarat?l?r, karga?a ve anla?mazl?klar sürüp gidecek gibi görünürken, Hacivat ak?lc? bir çözüm bulur, herkes sonuçtan memnun olur. Seyredenler de saatler süren bu merakl? oyundan mutlu, e?lenmi? ve dinlenmi? olarak, yüzünde gülücüklerle tiyatrodan ayr?l?r.
Osmanl? ?mparatorlu?u döneminde, özellikle Ramazan ak?amlar?nda, iftar sonras?nda Karagöz, en belli ba?l? bir e?lence arac? idi. Ailelerin sevdi?i ve topluca seyretti?i Karagöz’de herkes kendinden bir parça bulurdu. Kendi çevresinden, mahallesinden tan?d???, az-çok benzerlikler ta??yan tiplerin perdede boy göstermesi, seyircinin Karagöz oyunlar?na uzun süre canl?l?k katmas?na yol açm??t?r. Yöre tipleri, söz gelimi Kastamonulu oduncu, Kayserili past?rmac?, Bolulu a?ç?, Ayd?nl? zeybek, Harputlu bekçi, Rumelili pehlivan veya arabac?, Trabzonlu kay?kç? vb. seyredenlerin kendi yörelerinde tan?d??? tiplerdendir. Ayr?ca birlikte ya?ad??? Acem, Arap, Rum, Ermeni, Yahudi, Arnavut vb. tiplerin de özelliklerini bildi?i ve bunlar? yak?ndan tan?d??? için, Karagöz oyunu, seyircilere büyük zevk vermi?tir.
Eski ?stanbul’un herhangi bir mahallesinde ya?ayan çe?itli insanlar?n, konu olarak seçilen bir oyunda perdeye, hayal oyunu biçiminde getirilmeleri, seyircinin her zaman ilgisini çekmi?tir. Ayr?ca bu oyundaki özel çalg? ve musiki, okunan ?ark? ve gazeller arac?l???yla küçük ya?tan ba?layarak bir yandan da seyircilerin kula??n?n e?itildi?i gözden uzak tutulmamal?d?r.
H?zla de?i?en hayat ?artlar?, sanayi ve teknolojik geli?meler, bu halk tiyatrosu dal?n?n, eskisi gibi ra?bet görmemesine, seyircinin ba?ka aray??lar içine girmesine yol açm??t?r.
Türk Gölge Oyununun ortaya ç?k??? konusunda yap?lan ara?t?rmalar bir çok farkl? görü? geli?tirmi?tir. Baz?lar? bu oyunun Çin'den Hindistan'a geçti?ini, sonra da Mo?ollar taraf?ndan Orta Asya Türkleri'ne tan?t?ld???n? iddia etmektedirler. Buna göre Gölge Oyunu sanat? Orta Asya'dan Türkiye'ye göç eden Türkler taraf?ndan getirilmi?tir. Ba?ka akademik çal??malar ise Gölge Oyunu nun Anadolu'ya 16. yy'da M?s?r'dan geldi?ini söylemektedir. Bu bak?? aç?s?n?n taraftarlar? Yavuz Sultan Selim'in 1517'de M?s?r'?n fethinde onuruna verilen kutlama törenlerinde bu sanatla kar??la?t???n?, etkilenip be?endi?i bu oyunun ?stanbul'daki saray?nda sergilenebilmesi için Ustalar? yan?nda götürdü?ünü iddia ederler. Gölge Oyunu bu ?ekilde Osmanl? saraylar?na girmi?tir. Bütün bu de?i?ik söylencelere ra?men bizler Karagöz ve Hacivat’?n Bursa’da ya?am?? gerçek karakterler oldu?una ve Sultan Orhan Camii in?aat?nda çal??t?klar?na inan?yoruz. Son zamanlara kadar Bursa ‘da Atatürk caddesinde eski bir evin bahçe duvar?na yaslanm?? bulunan ?eyh Kü?teri’nin mezar? ise bunun kan?t?d?r. Bugün Tayyare Kültür Merkezinin çarpraz?na dü?en yerde bulunan ?eyh Kü?teri’nin mezar? yerinde bugün yüksek bir i?han?-apartman yükselmektedir. Mezar ta?? ise Muradiye Türbelerinin bahçesindedir. Oyunlarda “?eyh Kü?teri Meydan?” diye ba?lanan birçok diyalog ?eyh Kü?teri’nin bu i?in Piri ve yarat?c?s? oldu?unu vurgulamaktad?r. Karagöz’ün mezar? ise bugün çekirge caddesinde Karagöz ve Hacivat’?n An?t mezar?n?n bulundu?u bölgede idi. Zira buras? yani bugünkü Ç?ra?an cafe Karagöz Evi ve çekirge caddesinin geçti?i bölgede büyük bir mezarl?k mevcuttu. 1942’de Bursa’ya gelen ara?t?rmac? yazar Abdülbaki Gölp?narl? Karagöz’ün makam mezar ta??n? tespit etmi? ve Bursa ile ilgili yazd??? notlar?na kaydederek bir örne?ini de Bursa Müzesine b?rakm??t?r.Karagöz’ün makam mezar ta?? bugün Ye?il’de bulunan Türk ?slam Eserleri Müzesinde bulunmaktad?r.
Karagöz günümüzde Bursa’da Karagöz evinde bir avuc gönüllü insan tarafindan yasatilmaya calisiliyor...
Sizler, Bursa da ki Karagöz evini ziyaret ettiniz mi?
Anadolu’da Gölge Tiyatrosu:
Gölge Tiyatrosu, Anadolu'da büyük ilgi ve be?eni ile kar??la?m?? ve hemen yayg?nl?k kazanm??t?r. Türk Gölge Oyunu sanatç?lar? ?se ustalar?ndan ö?renmi? olduklar? teknikleri daha da geli?tirmi?lerdir. M?s?r'l?lar?n renksiz ve hareketsiz gölge oyunu, Türk tarz?nda çok daha renk ve hareketlilik kazanm??t?r.
Türk Gölge Oyunlar?na gölge hayaletler veya gölgelerin hayali anlam?na gelen Çad?r Hayal, Z?ll? Hayal ve Hayal-? Zill isimleri verilmi?ti. Günümüzde Türk Gölge oyunlar? daha çok 'Karagöz Oyunlar?' olarak bilinmektedir.
Karagöz figürünün gölge oyunlar?n?n merkezi anafigürü haline gelmesi konusunda de?i?ik versiyonlar bulunmaktad?r. 17. yy'?n ünlü Osmanl? seyyah? ve yazar? Evliya Çelebi, seyahatnamesinde Karagöz ve arkada?? Hacivat'a büyük bir bölüm ay?rm??t?r. Ayn? eserde dönemin ünlü kukla oynat?c?lar? hakk?nda bilgi ve oyunlara dair k?sa özetler de bulunmaktad?r.
Evliya Çelebi, bu iki ana ki?i hakk?ndaki öykünün Anadolu'da oldukça iyi bilindi?ini ve i?bilir gölge oynat?c?lar?n?n bundan yararlanarak, deriden figürlerini yap?p gösterilerinde kulland?klar?n? belirtir.Çelebi'ye göre Karagöz Oyunlar?, yaln?zca halk?n de?il Osmanl? Saray?'n?n e?lence ya?am?n?n da önemli bir gösteri ögesiydi. Gölge Oyunlar?, Sultan IV. Murat'?n tahta ç?k?? töreni için l623'de yap?lan muhte?em törenin önemli bir parças?yd?. IV. Murat'?n hükümdarl??? süresince birçok kukla sanatç?s? ortaya ç?km?? ve kukla tiyatrosu bugün bilinen formlar?na o zamanlarda kavu?mu?tur. 19.yy'da Karagöz daha da yayg?nl?k kazand?, Osmanl? Saray?'nda da daha çok sergilenmeye ba?land?. Ancak I. Dünya Sava??'ndan sonra sinema ve modern tiyatro ile rekabet edemeyen gölge tiyatrosunun önemi giderek azalmaya ba?lad?. Bütün bunlara ra?men Gölge Oyunu günümüze dek gelmeyi ba?arabilmi?tir. ??te bu noktada Bursa’da ya?ayan karakterler olarak kabul etti?imiz Karagöz ve Hacivat ve dolay?s?yla Bursa ile anlam bulmu? Türk Gölge Tiyatrosu Karagöz’ ün ad?na Bursada bir Karagöz Evi’nin bulunmas? çok önemlidir.
KARAGÖZ Tiyatrosu Teknikleri :
Karagöz Gölge Oyunu bir çerçeveye gerdirilmi? olan beyaz bir perdenin ard?nda oynan?r. Figürler, perdeye gö?genin vurmas?n? sa?layan bir ???k kayna??n?n önüne tutularak oynat?l?r. Eskiden me?ale – mum olan bu ???k kayna??n?n yerini bugün elektrik ampulleri alm??t?r.
Bütün tasvirlerin tek taklitlerini HAYAL? denen usta yapar. ?ark?larda ÇIRAK yard?m eder. Yard?mc? sesler ve di?er i?ler ilerde Hayali olacak olan YARDAK taraf?ndan yap?l?r. Tef, Zil, Nareke, oyunda YARDAK taraf?ndan kullan?l?r.
Beyaz perdeye Ayna denilir. Orjinali 2 x 2.5 m. olan perdenin boyutlar? sonradan 1.10 x 80 cm.'ye inmi?tir.
Aynan?n çevresine kal?n, siyah bir perde kapat?l?r. Aynan?n alt iç taraf?nda ise pe? tahtas? olarak bilinen tahta bir raf bulunmaktad?r. Karagözcünün oynatt??? figürler bu pe? thatas? deen ç?taya basarak hareket al?r.
Tasvir ad? verilen figürler 32 ila 40 cm boyundad?rlar ve manda, deve, dana, s???r derisinden yap?l?rlar. Deve derisinen imal edilenler di?er derilere göre daha transparan, ????? ve renkleri daha iyi geçirebilme özelli?ine sahip olabilmektedir. Deri özel kimyasal maddelerle yap?lan i?lemlerle transparan hale getirilmektedir. Bu i?lemlerden sonra deri, ?hlamur a?ac? üzerine gerilerek "nevrekan ad? verilen özel bir b?çakla kesilir. Ortaya ç?kan figürler sentetik veya do?al boyalar kullan?larak renklendirilir. Son olarak da de?neklerin geçece?i delikler aç?larak figürlerin eklem yerleri birbirine ba?lan?r.
Karagöz'ün Bölümleri:
I. Mukaddime (Giri?)
Oyun ba?lamadan önce göstermelik ad? verilen (Burak, limon a?ac? veya çiçek demeti v.s.) bo? perdeden yans?t?l?r. Giri? ba?lad???nda bu göstermelik yava?ça nareke düdü?ün sesiyle birlikte kald?r?l?r. Sahnenin solundan Hacivat görünür. Hacivat geleneksel "sema"yi, ard?ndan da evreni temsil eden aynan?n felsefesini anlatan ?ark?s?n? söyler. Sonra Karagöz'ü sahneye ça??r?r.
II. Muhavere
Bu bölümde, Karagöz ve Hacivat aras?nda tekerleme at??malar? ve konu?malar? yer al?r. Bu kar??l?kl? konu?ma bir k?ssadan hisse ile son bulur.
III. Fas?l
Esas Oyunun yer ald??? bölümdür. Ana tema bu bölümde oynan?r. Bütün figürler bu bölümde ortaya ç?kar ve rollerini oynarlar. Her oyunun konusu farkl?d?r.
IV. Biti?
Bu bölüm genellikle e?lencenin ve kutlamalar?n yap?ld??? oyunun birti? bölümüdür. Çengi, folklorcular dans eder ve de?i?ik sat?c?lar geçer. Oyun biterken Hacivat Karagöz'e seslenir: "Y?kt?n perdeyi eyledin viran Varay?m sahibine haber vereyim heman"
Buradaki sahip: perde, evreni temsil etti?inden tabii ki tanr?d?r.
Karagöz ve Hacivat üzerine:
Karagöz ve Hacivat isimli bu karakterlerin hayatlar? ile ilgili bir çok söylence ve kan?t bulunmaktad?r. Karagöz yuvarlak yüzlü,gözleri büyük, gözbebe?i iri ve karad?r. Ad? zaten bu özelliklerinden gelmektedir. ?ri bir burnu, kal?n kara bir b?y??? ve sakal? vard?r. Dövü?tü?ü veya didi?ti?inde ba??n?n ard?na dü?en ve kel ba??n? aç??a ç?kartarak gülme unsuru olan büyük bir kavuk ta??maktad?r. Karagöz ve Hacivat aras?ndaki konu?malarda, Hacivat bilgisini gösteren terimlerle dolu tekerlemeler söylerken Karagöz halk?n diliyle cevaplar?n?, haz?r cevapl?l?kla ve yanl?? anlamalarla dolu bir biçimde s?ralar. Bu tarz? onun halk aras?nda çok sevilmesini ve say?lmas?n? sa?lam??t?r. Bu farkl?l?k sunilikle basitli?i kar?? kar??ya getirmektedir. Bu, özellikleri kulland?klar? konu?ma tarz?nda kendini belli etmektedir. Hacivat, ezberden ?iir söyleyebilen, müzik, ender baharatlar, bahçecilik üzerine fikri ve ansiklopedik bilgileri olan biraz da aristokrat bir havaya sahiptir.
Ancak bütün bunlar suni olup onun yaln?zca skolastik bir tip olmas?n? sa?lamaktad?r. Buna kar??n Karagöz yaln?zca kendisinin ve ailesinin ç?kar?n? dü?ünmektedir. Ancak tüccar olmad???ndan, genellikle de i?siz oldu?u için ailesine gerekti?i gibi bakamamakta, dolay?s?yla Hacivat'in bu anlamdaki bilgi da?arc???na ihtiyaç duymamaktad?r. Karagöz aptal ve saf birisi olmas?na ra?men her zaman Hacivat'? ve di?erlerini kand?rmay?, onlar?n üstesinden gelmeyi ba?arabilmektedir.
Hacivat d??a k?vr?k sivri sakal? olan dü?ünceli biridir. Her bir hareketi hesapl? ve...önceden tasarlanm??t?r. Karagöz ise fevridir ve, karakteri konu?malar?na ve davrani?larina yans?r. Hacivat'?n mant??? hareketlerini s?n?rlar. Perdede Hacivat'?n hareketi azd?r, Karagöz ise daha dinamik ve ener?iktir.Hacivat durumu ve ko?ullar? kabullenen, statükoculu?u sürdüren biriyse, Karagöz aksine, her zaman denemeye aç?k ve kaba davran??l? bir figürdür.
Hacivat, üst s?n?f?n ahlaki de?erlerine ba?l?d?r ve kendini kolayl?kla bu prensiplere uydurabilmektedir. Bazen bu s?n?flar?n e?lencelerine alet olurken Karagöz'ün densizlikleri yüzünden bu durumun bozulabilece?inden korkar. Küçük adam?n geleneksel sembolü olan Karagöz, bu davran?? tarz?yla bir çok entrikay? bozabilmektedir. Hacivat ayn? zamanda di?er karakterlerin umutsuzluklar?n? ve çaresizliklerinin alt?n? çizen bir taban görevini de görür. Ço?u alt tabakadan olan bu karakterler Hacivat'in i?, para veya ev konular?nda yard?mlar?na ba?vururlar. Hacivat konu?kan, kolay inanan ve iy? tab?atl?d?r. Genellikle Hacivat ba?kalar?na yararl? önerilerde bulunur. Konumu, dilbilgisi ve oportünist tutumu yüzünden mahallede en sevilen ki?i konumundad?r. Mahallenin yaln?zca lideri de?il müsrif kom?ular?n da sözcüsü konumundad?r. Karagöz'le birlikte bir tak?m i?lere giri?ti?inde de ço?unlukla mü?terileri o bulur ve kara ortak olur. Karagöz'ün onun gibi bir sayg?nl??? yoktur. Karagöz ço?unlukla züppelerin hakaretlerine, uyu?turucu ba??ml?lar?n?n öfkesine maruz kal?r, mahallenin delisinin ?akalar?n?n kurban? olur veya kabaday?lar taraf?ndan dövülür. Her?eye ra?men bu iki karakter tüm Karagöz oyunlar?n?n vazgeçilmez ana karakterleri olarak her zaman oyunlar?n ba?lang?c?n? yapan ve sonucunu ba?layan tiplemelerdir. Karagöz oyunlar?ndaki kad?nlar genç, orta ya?l? ve ya?l?, bo? kafal?, kavgac?, dindar ve her zaman dedikoduya haz?rd?r.
Çelebi: Çelebi sempatik biri olarak tasvir edilir. Ço?u di?er figürler gibi karikatürize edilmez veya alaya al?nmaz. Genellikle bir metrese veya iyi aile k?z?na olan a?k? üzerine yönlenen züppe genç bir delikanl? olarak oyunda görürünür. Kar?? cinsi cezbedebilme yetene?ine sahiptir. Sayg?n, zarif, genç, zengin ve musrif, iyi giyimlidir. Kad?nlar?n ard?ndan ko?ar ancak saft?r. E?itimlidir, ?stanbul türkçesiyle konu?ur. Sevgililerine arapçadan ve di?er dillerden ezberledi?i ?iirlerle seslenir. Avrupai bir giyim tarz? ve bir bastonu vard?r ve cilal? ayakkab?lar giyer. Hakim yaka, uzun etekli bir ceket giyer.
Tiryaki: Bir afyon ba??ml?s?d?r. Tüm zaman?n? afyon içerek geçirir ve mahallenin kahvesinde yat?p kalkar. Piposu, yelpazesi ve iri kamburuyla hemen göze çarpan bir f?gürdür. Her zaman ciddi gözükmeye çal??sa da ciddiyetten uzakt?r. Hacivat gibi konu?sa da, sohbetin ortas?nda uyuya kal?p yüksek sesle horlamaya ba?lamak gibi kötü bir huyu vard?r. Pireyi deve yapar. Taklitçiler aras?nda Tiryaki figürü oldukça yayg?nd?. Evliya Çelebi, zaman?n ünlü bir taklitçisinin gösterisini bizlere ?öyle aktar?yor: "Kendisi kadar zeki bir taklitçi ve afyon ba??ml?s? olan biraderi ile kendi gülünç hikayelerini anlatmakla en büyük ba?ar?lar?n? kazanm??lard?. Afyon içen bir tiryaki parma??n? kötü bir ?ekilde keser. Parma?? o kadar kötü kanar ki fenala??p yere dü?er. En sonunda yüzüne, kan?yla elif harfini yazmad?kça kan?n durmayaca?? söylenir."
Bebe Ruhi: R harfini söyleyemeyen bir cücedir. ?nsanlar?ayn? soruyu süreklitekrarlayarak usand?r?r. Bazen bir cüce bazen de bir kambur olarak tasvir edilir. Cüce olarak tasvir edildi?inde Bebe Ruhi veya Alt? Kulaç gibi isimlerle an?l?r. Yerinde duramayan, çenesi dü?ük ve caka satan biri olarak yans?t?l?r. Mahalle içinde önemi olmayan baz? i?leri yapar ve kom?ular?n gösterdi?i merhamet yüzünden de biraz ??mar?kt?r. Karagöz onu ba??ndan savamak için s?k s?k döver.
BAZI Me?hur KARAGÖZ OYUNLARININ KONULARI;
A?al?k: Karagöz zengin bir ?ranl?'n?n kendisine emanet etti?i paran?n üstüne yatarak zengin olur. Oyun Karagöz'ün, kendisinden i? isteyen ki?ilerte ba?a ç?kmas?n? anlat?r.
Kanl? Kavak: Ünlü bir ozan?n o?lu olan Hasan Büyülü Kavak a?ac?n?n cini taraf?ndan tutsak edilir. Hasan'?n babas? cine,o?lunu geri vermesi için yalvanrken cin taraf?ndan çarp?l?r. Hacivat onlar? kurtar?r eski ?ekillerini almalar?n? sa?lar.Karagöz intikam için a?ac? kesmeye kalk???r ancak ormanc?lar onu durdurular. Oyunun ba?ka versiyonlar?nda cin, gelip geçen bir çok karakteri de tutsak al?r.
Karagöz'ün ?airli?i: Karagöz ozanlar aras?nda yap?lan bir yar??maya kat?l?r ve ?a?al? giyimleri ve davran??lar? olan tüm ozanlar? döver.Karagöz yar??may? kafiye ve do?açlama yetene?inden de?il kabal??? ve ?iddet e?ilimiyle kazan?r.
Kanl? Nigar: ?ki hayat kad?n?n paras?n? doland?ran Çelebi, kaçmak üzereyken, aralar?ndah birisir?in ad? Kanl? Nigar olan bu kad?nlar taraf?ndan durdurulur. Her iki kad?n Çelebi üzerinde hak iddia etmektedirler. Ç?kan tart??mada sorun çözülemeyince mahalleli ça?r?larak hangisinin bu genç yak???kl?ya lay?k oldu?u sorulur. Ancak her biri ayr? kararlar verir. Kanl? Nigar genç adam? zorla evine sokar ve intikam almak için onu ç?r?lç?plak soyarak soka?a atar. Geri dönen mahalleli sokakta ç?plak oturan bu genç adama yard?m etmek için gönüllü olup Kanl? Nigar'?n evine, elbiseleri geri almak için girerler. Ancak Hacivat ve Karagöz de dahil olmak üzere Kanl? Nigar'?n evine giren herkes bir ?ekilde kand?r?larak, elbiseleri al?narak soka?a at?l?r. Bir süre sonra sokak soyulmu? adamlarla dolar. Kanl? Nigar'?n sayd??? Sar? Efe gelir, sorunu çözer ve herkes elbiselerine tekrar kavu?ur.
Sal?ncak: Karagöz ve Hacivat bir sal?ncak alm?? ve insanlar? para kar??l???nda bindirmektedirler. Ancak Karagöz Hacivat'? doland?r?r. Karagöz ona sal?nca?a kimsenin binmedi?ini söylemi?tir. Bu hikayenin do?rulu?unu kontrol etmek amac?yla Hacivat ya?l? birkad?n k?l???na girer. Bir yahudi gelir ve dü?erek ölü numaras? yapar. Ba?ka bir grup yahudi girer ve bir cenaze merasimi yaparlar.Oyun Karagöz'ün ölü numaras?n? yapan yahudiyi tabuttan korkutup ç?karmas?yla sona erer.
Yalova Sefas?: Züppe Çelebi sevgilisini Yalova'ya götürmek istemektedir. Yolculuk için erzaklar?n? koyabilece?i büyük bir çuval ve küp sat?n al?r. Son haz?rl?klar?n? yaparken Karagöz gelir, çuval ve küple geride unutulan genç kad?nlar hakk?nda saçma hikayeler uydurur.Öne?in k?za erkek arkada??n?n öldü?ünü, denizi birilerinin yakt???n? Çelebi'nin de yand???n? anlat?r. Bu geziye kat?lmak isteyen di?er taklitler ortaya ç?karlar, her biri çuval?n ve küpün içine saklan?r. Aralar?nda k?z?n a???? da bulunmaktad?r. Çelebi geldi?inde de para vermeden yolculuk yapmak isteyen bu ki?ileri ortaya ç?kar?r. Yaz?c?: ??siz olan Karagöz büyülü bir dükkanda arzuhalci olarak i? bulur. Burada mü?teriler için saçma sapan mektuplar yazar. Oyunun devam?nda Karagöz'ü çarpmas? için Hacivat'?n tuttu?u bir cin taraf?ndan rahats?z edili?i görülür.
Türk halk tiyatrosunun en önemli bir kolu Karagöz olarak bilinen, hayal veya gölge oyunudur. Halk dü?ünce, felsefe ve ya?ay???n?n örneklerinin sergilendi?i bu dal, yüzlerce y?ll?k bir geçmi?e sahiptir. Ancak bu tür gölge oyunlar?n?n di?er ülkelerde de çok eski tarihlere dayand??? bilinmektedir. Ba?ka Uzakdo?u ülkelerinde benzerleri olsa da, Karagöz ad?yla-san?yla, tipleriyle, saz?-sözüyle, olaylar? ile tamamen bize özgü bir tema?a, bir seyir, bir e?lence dal? olup ç?km??t?r. Amac? e?lendirmek, seyredenlere ho?ça vakit geçirtmek, seyircinin gündelik dert ve tasalar?ndan uzakla?mas?n? sa?lamak, Türkçenin inceliklerini ve k?vrakl???n? göstermek, kelime oyunlar?yla dili sevdirmek olarak gösterilen bu halk tiyatrosu dal?, günümüzde say?l? sanatç?larla ayakta durma?a çal??maktad?r.
Karagöz oyununda ba? oyuncular iki ki?idir: Karagöz ile Hacivat! Karagöz saf, içi d??? bir, dü?ündü?ünü bir art niyeti olmaks?z?n hemen dobra dobra söyleyen, biraz kaba ama sevecen, dürüst, dünyaya metelik vermeyen bir ki?idir. Tahsili yoktur, do?ru-dürüst bir i?i veya mesle?i de bulunmaz. Oburlu?u ile tan?n?r; üstüne vazife olsun olmas?n her olaya kar??mak ister. Bu yüzden ba??na binbir türlü belâ gelir, s?k?nt?ya dü?er.
Hacivat ise akl? ba??nda, tahsil görmü?, Türkçe’den ba?ka Arapça, Farsça bilen, âlim geçinen, ukâlal?klar yapan, çok bilmi?, a?z?ndan parlak ve süslü sözler dökülen, hikmetler savuran, uysal, her zor durumdan kurtulmas?n? bilen, yard?msever, çevresi geni?, her makamda tan?d??? olan, çelebi bir ki?idir. Karagöz ile konu?urken söylediklerini rahatl?kla anlay?p kavrayamay?nca, sözü onun anlayaca?? bir yolla söyler, anla?maya çal???r.
Bu oyunda di?er tipler aras?nda Çelebi, Zenne, Tiryaki, Beberuhi, Tuzsuz Deli Bekir, Sarho? ile mahallî ki?ilikler yer almaktad?r. Ayr?ca halk edebiyat?nda hikâyeleri anlat?lan Ferhat ile ?irin, Kerem ile Asl?, Tahir ile Zühre, Leyla ile Mecnun zaman zaman perdede görünürler. Mahallî ki?ilikler oyunlarda sadece yerel a??z özellikleri, giysileri, davran??lar?yla komik unsur olarak kar??m?za ç?karlar. Oyundaki as?l olayda pek rolleri yoktur, olsa da önemli de?ildir.
Karagöz oyunlar?nda konular genellikle hayat?n içinden al?n?r. Günlük hayatta kar??la??lan olaylar, olay içindeki z?tla?malar, komiklikler vurgulan?r, içinden ç?k?lmaz gibi görünen durumlar yarat?l?r, karga?a ve anla?mazl?klar sürüp gidecek gibi görünürken, Hacivat ak?lc? bir çözüm bulur, herkes sonuçtan memnun olur. Seyredenler de saatler süren bu merakl? oyundan mutlu, e?lenmi? ve dinlenmi? olarak, yüzünde gülücüklerle tiyatrodan ayr?l?r.
Osmanl? ?mparatorlu?u döneminde, özellikle Ramazan ak?amlar?nda, iftar sonras?nda Karagöz, en belli ba?l? bir e?lence arac? idi. Ailelerin sevdi?i ve topluca seyretti?i Karagöz’de herkes kendinden bir parça bulurdu. Kendi çevresinden, mahallesinden tan?d???, az-çok benzerlikler ta??yan tiplerin perdede boy göstermesi, seyircinin Karagöz oyunlar?na uzun süre canl?l?k katmas?na yol açm??t?r. Yöre tipleri, söz gelimi Kastamonulu oduncu, Kayserili past?rmac?, Bolulu a?ç?, Ayd?nl? zeybek, Harputlu bekçi, Rumelili pehlivan veya arabac?, Trabzonlu kay?kç? vb. seyredenlerin kendi yörelerinde tan?d??? tiplerdendir. Ayr?ca birlikte ya?ad??? Acem, Arap, Rum, Ermeni, Yahudi, Arnavut vb. tiplerin de özelliklerini bildi?i ve bunlar? yak?ndan tan?d??? için, Karagöz oyunu, seyircilere büyük zevk vermi?tir.
Eski ?stanbul’un herhangi bir mahallesinde ya?ayan çe?itli insanlar?n, konu olarak seçilen bir oyunda perdeye, hayal oyunu biçiminde getirilmeleri, seyircinin her zaman ilgisini çekmi?tir. Ayr?ca bu oyundaki özel çalg? ve musiki, okunan ?ark? ve gazeller arac?l???yla küçük ya?tan ba?layarak bir yandan da seyircilerin kula??n?n e?itildi?i gözden uzak tutulmamal?d?r.
H?zla de?i?en hayat ?artlar?, sanayi ve teknolojik geli?meler, bu halk tiyatrosu dal?n?n, eskisi gibi ra?bet görmemesine, seyircinin ba?ka aray??lar içine girmesine yol açm??t?r.