motorize_deli
27.12.07, 11:03
Gaz kapamak yada azaltmak a??rl???n?z? öne verir buda arka tekerin yol tutumunu azalt?r.
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz açmak a??rl???n?z? arkaya verir ve buda arka tekerin yol tutumunu art?r?r.
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz kontrolü motosiklet kullanman?n en önemli k?s?mlar?ndan biridir. Vites de?i?imi ve frenle beraber gaz kontrolü bu operasyonu yumu?ak ve birbirine insicamla ba?l? hareketler ?eklinde bir bütün yapar. Gaz kullan?m? zay?f bir sürücüyü 2 kilometreden ay?rt edersiniz. Motorlar? sars?l?r, bedenleri her gaz veri?te ileri geri at?l?mlar yapar ve arkalar?nda yolcu varsa kafalar senfonik bir harmoniyle birbirine çarpar.
Do?ru gaz verme tekni?ini ö?renmek demek sa? bile?inizle temasa geçmek, elinizin ve parmaklar?n?z?n harekete geçmesi için verdi?iniz ilk hareketin yumu?akla?t?r?lmas? ve çok hassas bir ön ve arka yol tutunmas?n?n geli?tirmeye çal???lmas?d?r. Her durumda gaz?n do?ru kontrol edilmesini ö?renmek çok yetenek daha da fazlas? çok çal??ma gerektirir. Sonucunda sürü?ünüz daha yumu?ayarak ak?c?la?acak ve sizdeki kendinize güven duygusunu art?racakt?r.
Sürü?ün her kademesinde tam bir gaz kontrolü gereklidir; gaz vermede, gaz kesmede ve gaz? kapat?p frenlemeye geçmede ve tekrar freni b?rak?p gaz? rölantiden al?p ivmelendirmeye(pozitif gazlamak) geçmede. Dönü?lerde frenleri b?rak?p gazlamaya ba?lamak kritik bir and?r çünkü o anda motor yatmaya ba?lar. ?ayet frenler s?k?l? viraja giriyorsan?z(pist iz fren tekni?i)bu i?lem siz maksimum yat?? aç?s?na yak?nken olur. Dönü? yaparken bir çok ?ey olu?maktad?r. Bu yüzden kumanda aletleriyle yumu?ak, ak?c? olmak/kullanmak zordur. Motora do?al bir tarzda oturun, ellerinize, bileklerinize fazla bask? yapmay?n. Davran??lar?n?z?n yumu?ak olmas? için anahtar, her hareketi temkinli ve kontrollü yapman?zd?r. Frenleri düzgün bir ?ekilde b?rak?n ve gaz? anl?k bir bilek hareketiyle kavray?n?z. Frenden gaza geçi? hareketini son derece mükemmel ve adeta ak?lla safhalar? takip edilemez bir ak?c?l??a kavu?turana kadar pratik yap?n?z. Gaz verme i?lemini devreye soktu?unuzda, arka tekerin size ne söyledi?ini dinleyiniz. Ne kadar yat?? aç?s? kullan?yorsunuz? Ne kadar yol tutunma gücü kald?? Yatt???n?zda motoru yönlendiren arka tekerdir.
Frenleri b?rakt?n?z ve gaz? rölantiden gazlama ivmesini ba?latma noktas?na getirdiniz, motor maksimum yat?? aç?s?nda ve siz sürate göre devri art?r?c? gaz? vermek için bekliyorsunuz. ??te gaz kontrolünün en önemli oldu?u an bu and?r. En iyi yol yar??ç?lar? dahil bu noktada gaz?n kontrolsüz sert kullan?m?n?n high-side kaza demek oldu?unu bilirler. Zemine göre a??r? gaz verilmesi ile yol tutumunu kaybederek patinaja giren arka teker bir tarafa do?ru kayar. Yol tutu?unu kaybetmesinin ard?ndan gaz?n kapat?lmas? ile tekerin patinaj? yada kaymay? b?rak?p aniden tekrar yol tutu?una geçmesiyle olu?an bir kazad?r. Tekrar yol tutu?u adeta motoru yatt??? taraftan kald?rarak bir burgu hareketiyle öbür tarafa at?mla birlikte yat?r?rsa bu kazaya yüksek taraf(high-side)denir ?ekil olarak motorun üzerinden dönü? yönünün aksi yönüne ve ileriye do?ru sürücünün a??rtma uçu?u ?eklindeki kaza tipidir. Motor sürücüyü üzerinden f?rlat?r ve takibende sürücünün üzerine dü?ebilir. Sürücü bilincini kaybetmediyse dü?tü?ü noktadan dü?ü? yönünde hareketini devam ettirerek kendisini motor yolundan ç?karmaya çal??mal?d?r.
Bunun çal??ma dinami?i ?öyledir: Lasti?in belli bir tutunma gücü vard?r. Bu yar?? lastiklerinde 1.2G ve normal cadde lastiklerinde 1G d?r. Formula 1 de bu 4Gdir. 1.2G güç 50 derece yat?? aç?s?na 1G güç ise 45 derece yat?? aç?s?na kadar yol ?artlar? uygunsa lastik yüzeye tutunabilir demektir. Dönü?teki tutunma ile gazlarkenki tutunma güçleri biri di?erinin aleyhinde olarak çal???r. Bunun anlam? birisi için di?erinden feda etmek demektir. Lasti?in yerle temas halkas? yat?? aç?s? artt?kça azal?r. Lasti?in d?? kenarlar?n?n çap? ortaya göre küçüktür. Motor yatt?kça lasti?in yanlar? bast??? için halka do?al olarak küçülmektedir. Bu sebeple sert viraj dönü?lerinde lasti?in tutma kapasitesinin ço?u yat?? aç?s? ile ba? etmekle me?guldür. Bu durumda lasti?e gazlamay? da eklerseniz kayabilir yada kaza yapabilirsiniz. Esasen halka küçüldü?ü için siz gaz? ayn? seviyede tutsan?z dahi motor h?z? dü?ecektir. Dolay?s?yla gaz? düzenli bir h?zda açarak süratinizi muhafaza etmeniz gereklidir.
Bu ikileme çözüm ?a??rmayan kontrollü bir el ve gaz ivmesini ba?lat?c? devire geçmeden evvel motorun dik konuma do?ru kald?r?lmaya ba?lanm?? olmas?d?r. Azalan yat?? aç?s? size daha büyük bir temas halkas?nda gazlama imkan?n? sa?layacakt?r. Daha büyük yola temas halkas? daha fazla yol tutumu ve daha dengede olmak demektir. Bu arada arka tekerin ne yapt???n? hissetmeyi unutmay?n?z. Tüm ayarlamalar?n?z? sa? elinizin ak?c?, kontrollü ve nispeten küçük aral?klarla hareketleri ile yap?n?z.
Pazar gezmesinde yada ya?murda sürü? yap?yor olabilirsiniz, gaz konusunda, gaz kontrolü konusundaki derin kontrol duygunuz motorun kapasitesini daha iyi alg?laman?za imkan verecektir. Sa? bilekle yap?lan yumu?ak, düzgün ve ak?c? hareketler etkili bir fren yapmak, vites de?i?tirmek ve yönlendirmekle birlikte yürür. Bu yeteneklerinizin ba?ar?l? bir ?ekilde birle?tirilmesi sürü?ten zevk alman?z? art?raca?? gibi kendinize olan güveninizi de sa?lamla?t?racakt?r.
Acil durumlarda gösterdi?imiz reaksiyonlar bizim ne kadar tecrübeli yada tecrübesiz sürücüler oldu?umuzu gösterecektir. Gaz?n düzensiz aç?lmas?ndan çok düzensiz kapat?lmas? kazalar?n ba? sebeplerindendir. Bilhassa virajlarda acil durum kar??s?nda gaz? kapatmak ilk acil durum reaksiyonlar?m?zdan biridir.
Bilinen sa? kalma reaksiyonlar?n? tetikleyen durumlar?n ba??nda gelenler:
. Dönü?e h?zl? girmek.
. Dönü?te çok aç?lmak.
. Çok yat?rmak.
. Yol tutumu konusundaki endi?eler.
Kasisler, trafik ve di?er sebepler gereksiz gaz kesme reaksiyonuna sevk eden ikincil sebeplerdir.
Sa? kalma reaksiyonlar?:
. Gaz kesmek.
. Gidonu s?k?ca tutmak, kas?lmak.
. Çok dar alana yada bir objeye bak??lar? kilitlemek.
. Dikkatinizi bir ?ey üzerinde sabitlemek.
. Sabitlendi?iniz bu noktaya do?ru motorunuzu sevk etmek.
. Frenleme hatalar?(A??r? yada eksik güç uygulama).
Yukar?daki bu hareketleri otomatik olarak yapar?z ama hiç birisi sürü? ile uyumlu bir çal??ma de?ildir. Bunlar?n üstesinden gelmek zorunday?z. Bu mümkündür. Bunun için kurallar vard?r.
Kural 1: Gaz? iyi anlay?n. Gaz kontrolünün kendine has kural ve standartlar? vard?r. Virajlarda iyi bir yol tutumunun sa?lanmas? için a??rl???n?z?n %40 ?n? önde ve %60?n? arkada tutmak ideal ölçüdür. Bu oran yar?? ortam?nda %10 daha arkaya kayar. Verilen bu oranlar motor tipine göre ufak sapmalar gösterebilir. Gaz kontrolü ile makineniz için en uygun a??l?k kayd?rma ve konumland?rma i?ini yapmal?s?n?z. Gaz? bir kere açt???n?zda kesintiye u?ratmadan düzenli, e?it aral?klarla ve yumu?akça açmaya devam etmelisiniz. Her dönü?te geç dönü?e ba?lama noktas? seçiniz(apeksleyiniz) ve dönü?e girdi?inizde gaz? olabildi?ince erken aç?n?z, orta alanlarda hafif gazlama yap?n?z ve ç?k??? gördü?ünüzde gazlamay? kuvvetlendiriniz. Yatm?? bir motorda yönlendirme vazifesi a??rl?kl? arka tekere geçer. Bu yüzden önün havaya kalkmas? sizin yönlendirmenizi bozmayacakt?r. Bunun için motorda rahat olman?z ve kumandalar?n vücut yap?n?za en uygun durumda ayarlanm?? olmas? ?artt?r. Dönü? esnas?nda gaz kesme açma i?lemi yapman?z dönü? hatt?n?z? bozacakt?r. Bundan kaç?n?n?z. Esas olan gazda tek bilek hareketi ile ve yat?? süratinizi maksimumda tutarak dönü? yapman?zd?r. ?ayet yatm?? durumda frenlemek zarureti do?arsa iki fren birden hafifçe s?k?larak yap?lmal?d?r. Yatm?? durumda acil durum frenlemesi güvenle yap?lamaz.
Yatm?? vaziyette aniden ?slak bir zemine girmeniz size kapatt?r?yorsa a??rl???n %70-80ini öne akt?rd?n?z demektir. Halbuki istenen %35-40 d?r. Hafifçe gaz kesilebilir ama gaz? toptan kapatmay?n?z. Motoru bo?ta gider duruma sokmay?n?z. Gaz? kapat?p birde ön frene dokunursan?z bu kaza demektir.
Kural 2: Süspansiyonlar?n oturmu? olmas?n? sa?lay?n. Dönü?lerde gazlama sürecini ne kadar erken ba?lat?rsan?z süspansiyonlar?n?zda o kadar erken yerle?mi?(oturmu?) olacakt?r. Gaz vermekle a??rl??? arka tekere aktar?rs?n?z. Gaz?n milimetrik bir hareketi düzensiz ve sert yap?l?rsa önden arkaya do?ru 50-60 kg l?k bir yükü an?nda aktar?r tabi kapat?lmas? durumunda da bu süreç ters yönde i?leyecektir. Bu yüzden siz süspansiyon ayarlar?n?z? ne kadar motorunuzu kullanma ?eklinize ve kendi a??rl???n?za uygun olarak da yapsan?z gaz kontrolü olmadan bu size tam bir avantaj sa?lamayacakt?r.
Bir çok sürücünün bilmedi?i bir gerçek de ?udur: Gaz? ne kadar sert açarsan?z arka süspansiyonlar?n bu sürece uyumu o kadar yetersiz kalacakt?r. Arka teker bu eksiklik oran?nda daha fazla olarak yerden yukar? do?ru kalkacakt?r. Sonuç olarak yer aç?kl??? azalacak ve yatma aç?n?z daralacakt?r. Bunun yerine dönü?lerde gaz? erken açmak ve dönü?ünüz boyunca düzgün bir art??la gazlamay? sürdürmek kurald?r. Düzenli gazlamak arka tekerin kaymas? durumunda da sizin sigortan?zd?r. Gaz? kesti?inizde ise arka tekerden öne a??rl?k aktarm?? olacaks?n?z ve bu da kayman?n üzerinde olumsuz etki yapacak ayr?ca önü de yükleyerek büyük bir ihtimalle onun da kaymas?na sebep olacakt?r.
Kural 3: Dönü? hatt?n?z olabildi?ince basit seçilmelidir. Düzenli gaz vermenizi mümkün k?lan hat ideal olan hatt?r. Her sürücü için tek bir ideal hat vard?r denemez.
Ayr?ca yol yüzeyindeki yamalar, çukurlar vs sürücüye hatt?n? de?i?tirtebilir.
Burada üç hareket vard?r:
. Süspansiyonlar?n ayar?n?n de?i?imi,
. Hatt?n de?i?imi,
. Problemi göz ard? edip devam etmek.
Tecrübeli sürücü üçünün birle?imini kullanacakt?r. En zoru üçüncüsü olup bu sizin temel içgüdülerinizi tam kontrol edebilmenizi gerektirir. Tabi durumun fark?nda iseniz.
Dönü?te yeterince gaz vermezseniz h?z?n?z azal?r. Hatta dü?ebilir. Gaz verdi?iniz halde h?z nas?l dü?er? Yatm?? motorda lastiklerin yere temas? kenarlara do?ru kayar. Bu durumda yere temas halkas?n?n çap? lastikleri oval yap?s? gere?i küçülür.
Daha küçük çapl? bir dairenin ayn? mesafeyi almas? için daha h?zl? dönmesi gerekir. Yava?laman?z öne a??rl?k aktar?r ve bu da motorun burnunun viraj hatt?ndan aç?lmas?na sebep olur. ?ayet gaz kesti?iniz durumlarda motorunuz dönü?ün içine yöneliyorsa dikkat edin. Fark?nda olmadan siz gidonu bu yönde bas?yorsunuzdur.
Lastik yere temas halkas?n?n yat??la küçülmesi motorlarda 500 rpm bir devir art???na sebep olur. Bu art?? ise kaymay? getirebilir. Bilhassa 750 cc ve alt? motorlarda düzlükte dönü?e yatmadan önce vites küçültülerek devir 500 rpm azalt?l?r ki yat?? s?ras?nda bu durum gaz keserek sa?lanmaya çal???lmas?n ve neticesi olarak lastik yer tutunma gücü zay?flamas?n.
Viraj ç?k???nda ç?k??? görüp do?rulmaya ba?lad???n?zda devir göstergesini k?rm?z? güç band?nda görüp bunu vites büyültme zaman?n?n geldi?i ?eklinde alabilirsiniz. Sak?n yapmay?n. Çünkü motorun dik konuma gelmesiyle büyüyen lastik yere temas halkas? haliyle devri dü?ürecektir. Ve siz bay?lma emareleri gösteren bir motorla, bilhassa küçük hacimli mortolarda motor çekiminin ba?lamas? için beklemek zorunda kal?rs?n?z.
?nce nokta: 500cc gp yar??lar?nda devir yükseltilerek kesicinin devreye girmesi bilinçli olarak sa?lan?r. Bu arka teker spininin(kayarak dönmesinin) a??r? olmamas? ve high-side a sebep olmamas? içindir.
Dönü? h?zlar?n?n motor hacimleri büyüdükçe feda edilmesi yönünde tolerans vard?r. 125 cc bir motorun dönü?te h?z kayb?na hiç tolerans? yoktur. 1000 cc de bu tolerans belli ölçülerde vard?r. 125 cc bir motorda dönü?te süspansiyonlar yüzünden bir yava?lama oluyorsa motoru ç?k??ta kald?rmak için biraz daha uzun bekleyiniz ve dönü? ortas?nda hatt? açmamak için gazla dikkatli olunuz.
Sonuç olarak hat seçiminde alternatifler vard?r ancak tüm hatlar ayn? gaz kontrol kural?na ba?l?d?r.
Tecrübeli sürücü önceden sürü? takti?ini yapar ve uygular. Bu yüzden beklenmedik zorluklar içinde kalmaz. Dü?ünmek için zaman vard?r ve yapmak için zaman vard?r. Her zaman zihninizde yapaca??n?z sürü?ün safhalar?n? canland?r?n. Bu zihinsel resmi motorunuz ne yapmal? ve siz ne yapmal?s?n?z konusunda bir fikir edinmek için de kullan?n?z.
Dönü?lerde saniyenin her 0.1 i süre gaz kesmek 90 km h?zda bir motor boyu mesafe demektir. 200 km h?da ise 2.5 motor boyu mesafe demektir.
High-side kazan?n mekani?i:
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz kontrolünün basit kural? ?udur; “Gaz aç?ld?ktan sonra e?it aral?klarla, düzenli ve sürekli bir ?ekilde dönü?ün geri kalan?nda gaz vermeyi devam ettirmektir.” Keith Code a göre de ideal viraj hatt? herkese göre özeldir ve biraz evvel tarif edilen gaz kontrolü kural?n?n uygulanmas?d?r.
Viraja 50 km/saat h?zla girdiniz ve tam gaz? açt???n?zda arka teker d??a do?ru kaymaya ba?lad?. Bu durumda ne yapard?n?z?
?nsanlardaki savunma mekanizmas?n?n arka tekerin patinaja girip sa?a yada sola savrulmas? durumunda a?a??daki hareketlere iç güdüsel olarak sürücüleri yöneltmesi high-side kazalar?n ba?l?ca sebepleridir.
1) Gaz? kapamak
2) Arka frene hafifçe basmak
3) Ön freni kullanmak
Yap?lacak do?ru hareket ise gaz? oldu?u gibi muhafaza etmek hatta biraz daha gaz vermektir. Gaz kesme durumunda tekerin patinaj? duracak ve tekrar yeri kavrayarak sahip oldu?u ivme ile ters yöne yönlenerek sürücüyü üzerinden atacakt?r. Bundan daha önce de gaz? kesti?iniz için, öne daha fazla a??rl?k akt?r?lm?? olaca??ndan, savrulmay? daha da kötüye götürmü? olacaks?n?z.
Motoru dengede tutan eylem gaz vermektir. Burada bahsedilen gaz verme eylemi ise gaz? aniden aç?p sonra birden kapatmak de?ildir. Düzenli ve kademeli bir art??la gaz? kullanmakt?r. Dönü?lerde arka tekerin traksiyon kayb? bu ?ekilde önlenir.
Gaz?n düzenli ve yumu?ak kullan?m? tekni?inde, sadece açarken de?il kapat?rken de ayn? düzenli ve kademeli geçi? hareketinde ustala?mak gereklidir.
Not.: High-side kazan?n ikinci bir nedeni de arka freni sert kullanarak arka tekeri kilitledikten sonra motor durmadan arka freni b?rakmak yada tekerle?in dönmesini sa?layacak oranda gev?etmektir. Bu durumda yap?lacak do?ru hareket arka freni ayn? vaziyette s?k?l? tutarken debriyaj? çekerek ön frenle duru?un sa?lanmas?d?r.
Bir di?er sebep de yine normal sürü? esnas?nda yoldaki kum yada ya? gibi kaygan bir alana girilmesi ile patinaja ba?layan arka tekerin bu alandan ç?k?lmas?yla tekrar traksiyon kazanmas?n?n yarataca?? savrulmad?r. Bu durumda da tekerin traksiyon sa?lamas?na f?rsat verilmeden derhal debriyaj çekilmeli ve çekili olarak tutulmal?d?r. Frenlere hemen dokunulmamal? ve motor olabildi?ince dik konumda tutulmaya çal???lmal?d?r. Kuru alana ç?k?ld???nda frenler uygulanarak duru? sa?lan?r.
Kaygan zeminde arka tekerlek fazla gaz verilmesiyle kaymaya ve yanal aç?l?m yapmaya ba?larsa gaz sabit tutulmal? hatta bir miktar daha aç?lmal?d?r. Bu durumda gaz kapatmak yanl??t?r. Ön teker kayan arka tekeri dengeleyecek do?ru pozisyona do?ru kendili?inden yönlenecektir. Siz kas?larak bunu engellemezseniz tabi. Gidonu ters tarafa çevirmeye çal??mak yada bu do?al yönlenmeyi engellemeye çal??mak high-side kazad?r. Bunu yapmay?n. Panik refleks olarak genellikle olu?an bu durum tecrübeyle a??l?r. Siz motoru bacaklar?n?zla s?k? tutun ve motosikletin geometrisi geri kalan i?i yapacakt?r. Buna ra?men arka tekerin bu kaymas? kay?? yönüne tam yanal (90 derece) pozisyona ula??rsa lasti?in sürtündü?ü zeminden gördü?ü direnç maksimuma ç?kar ve art?k kaza kaç?n?lmazd?r.
Al?nt?: Alfa motosiklet
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz açmak a??rl???n?z? arkaya verir ve buda arka tekerin yol tutumunu art?r?r.
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz kontrolü motosiklet kullanman?n en önemli k?s?mlar?ndan biridir. Vites de?i?imi ve frenle beraber gaz kontrolü bu operasyonu yumu?ak ve birbirine insicamla ba?l? hareketler ?eklinde bir bütün yapar. Gaz kullan?m? zay?f bir sürücüyü 2 kilometreden ay?rt edersiniz. Motorlar? sars?l?r, bedenleri her gaz veri?te ileri geri at?l?mlar yapar ve arkalar?nda yolcu varsa kafalar senfonik bir harmoniyle birbirine çarpar.
Do?ru gaz verme tekni?ini ö?renmek demek sa? bile?inizle temasa geçmek, elinizin ve parmaklar?n?z?n harekete geçmesi için verdi?iniz ilk hareketin yumu?akla?t?r?lmas? ve çok hassas bir ön ve arka yol tutunmas?n?n geli?tirmeye çal???lmas?d?r. Her durumda gaz?n do?ru kontrol edilmesini ö?renmek çok yetenek daha da fazlas? çok çal??ma gerektirir. Sonucunda sürü?ünüz daha yumu?ayarak ak?c?la?acak ve sizdeki kendinize güven duygusunu art?racakt?r.
Sürü?ün her kademesinde tam bir gaz kontrolü gereklidir; gaz vermede, gaz kesmede ve gaz? kapat?p frenlemeye geçmede ve tekrar freni b?rak?p gaz? rölantiden al?p ivmelendirmeye(pozitif gazlamak) geçmede. Dönü?lerde frenleri b?rak?p gazlamaya ba?lamak kritik bir and?r çünkü o anda motor yatmaya ba?lar. ?ayet frenler s?k?l? viraja giriyorsan?z(pist iz fren tekni?i)bu i?lem siz maksimum yat?? aç?s?na yak?nken olur. Dönü? yaparken bir çok ?ey olu?maktad?r. Bu yüzden kumanda aletleriyle yumu?ak, ak?c? olmak/kullanmak zordur. Motora do?al bir tarzda oturun, ellerinize, bileklerinize fazla bask? yapmay?n. Davran??lar?n?z?n yumu?ak olmas? için anahtar, her hareketi temkinli ve kontrollü yapman?zd?r. Frenleri düzgün bir ?ekilde b?rak?n ve gaz? anl?k bir bilek hareketiyle kavray?n?z. Frenden gaza geçi? hareketini son derece mükemmel ve adeta ak?lla safhalar? takip edilemez bir ak?c?l??a kavu?turana kadar pratik yap?n?z. Gaz verme i?lemini devreye soktu?unuzda, arka tekerin size ne söyledi?ini dinleyiniz. Ne kadar yat?? aç?s? kullan?yorsunuz? Ne kadar yol tutunma gücü kald?? Yatt???n?zda motoru yönlendiren arka tekerdir.
Frenleri b?rakt?n?z ve gaz? rölantiden gazlama ivmesini ba?latma noktas?na getirdiniz, motor maksimum yat?? aç?s?nda ve siz sürate göre devri art?r?c? gaz? vermek için bekliyorsunuz. ??te gaz kontrolünün en önemli oldu?u an bu and?r. En iyi yol yar??ç?lar? dahil bu noktada gaz?n kontrolsüz sert kullan?m?n?n high-side kaza demek oldu?unu bilirler. Zemine göre a??r? gaz verilmesi ile yol tutumunu kaybederek patinaja giren arka teker bir tarafa do?ru kayar. Yol tutu?unu kaybetmesinin ard?ndan gaz?n kapat?lmas? ile tekerin patinaj? yada kaymay? b?rak?p aniden tekrar yol tutu?una geçmesiyle olu?an bir kazad?r. Tekrar yol tutu?u adeta motoru yatt??? taraftan kald?rarak bir burgu hareketiyle öbür tarafa at?mla birlikte yat?r?rsa bu kazaya yüksek taraf(high-side)denir ?ekil olarak motorun üzerinden dönü? yönünün aksi yönüne ve ileriye do?ru sürücünün a??rtma uçu?u ?eklindeki kaza tipidir. Motor sürücüyü üzerinden f?rlat?r ve takibende sürücünün üzerine dü?ebilir. Sürücü bilincini kaybetmediyse dü?tü?ü noktadan dü?ü? yönünde hareketini devam ettirerek kendisini motor yolundan ç?karmaya çal??mal?d?r.
Bunun çal??ma dinami?i ?öyledir: Lasti?in belli bir tutunma gücü vard?r. Bu yar?? lastiklerinde 1.2G ve normal cadde lastiklerinde 1G d?r. Formula 1 de bu 4Gdir. 1.2G güç 50 derece yat?? aç?s?na 1G güç ise 45 derece yat?? aç?s?na kadar yol ?artlar? uygunsa lastik yüzeye tutunabilir demektir. Dönü?teki tutunma ile gazlarkenki tutunma güçleri biri di?erinin aleyhinde olarak çal???r. Bunun anlam? birisi için di?erinden feda etmek demektir. Lasti?in yerle temas halkas? yat?? aç?s? artt?kça azal?r. Lasti?in d?? kenarlar?n?n çap? ortaya göre küçüktür. Motor yatt?kça lasti?in yanlar? bast??? için halka do?al olarak küçülmektedir. Bu sebeple sert viraj dönü?lerinde lasti?in tutma kapasitesinin ço?u yat?? aç?s? ile ba? etmekle me?guldür. Bu durumda lasti?e gazlamay? da eklerseniz kayabilir yada kaza yapabilirsiniz. Esasen halka küçüldü?ü için siz gaz? ayn? seviyede tutsan?z dahi motor h?z? dü?ecektir. Dolay?s?yla gaz? düzenli bir h?zda açarak süratinizi muhafaza etmeniz gereklidir.
Bu ikileme çözüm ?a??rmayan kontrollü bir el ve gaz ivmesini ba?lat?c? devire geçmeden evvel motorun dik konuma do?ru kald?r?lmaya ba?lanm?? olmas?d?r. Azalan yat?? aç?s? size daha büyük bir temas halkas?nda gazlama imkan?n? sa?layacakt?r. Daha büyük yola temas halkas? daha fazla yol tutumu ve daha dengede olmak demektir. Bu arada arka tekerin ne yapt???n? hissetmeyi unutmay?n?z. Tüm ayarlamalar?n?z? sa? elinizin ak?c?, kontrollü ve nispeten küçük aral?klarla hareketleri ile yap?n?z.
Pazar gezmesinde yada ya?murda sürü? yap?yor olabilirsiniz, gaz konusunda, gaz kontrolü konusundaki derin kontrol duygunuz motorun kapasitesini daha iyi alg?laman?za imkan verecektir. Sa? bilekle yap?lan yumu?ak, düzgün ve ak?c? hareketler etkili bir fren yapmak, vites de?i?tirmek ve yönlendirmekle birlikte yürür. Bu yeteneklerinizin ba?ar?l? bir ?ekilde birle?tirilmesi sürü?ten zevk alman?z? art?raca?? gibi kendinize olan güveninizi de sa?lamla?t?racakt?r.
Acil durumlarda gösterdi?imiz reaksiyonlar bizim ne kadar tecrübeli yada tecrübesiz sürücüler oldu?umuzu gösterecektir. Gaz?n düzensiz aç?lmas?ndan çok düzensiz kapat?lmas? kazalar?n ba? sebeplerindendir. Bilhassa virajlarda acil durum kar??s?nda gaz? kapatmak ilk acil durum reaksiyonlar?m?zdan biridir.
Bilinen sa? kalma reaksiyonlar?n? tetikleyen durumlar?n ba??nda gelenler:
. Dönü?e h?zl? girmek.
. Dönü?te çok aç?lmak.
. Çok yat?rmak.
. Yol tutumu konusundaki endi?eler.
Kasisler, trafik ve di?er sebepler gereksiz gaz kesme reaksiyonuna sevk eden ikincil sebeplerdir.
Sa? kalma reaksiyonlar?:
. Gaz kesmek.
. Gidonu s?k?ca tutmak, kas?lmak.
. Çok dar alana yada bir objeye bak??lar? kilitlemek.
. Dikkatinizi bir ?ey üzerinde sabitlemek.
. Sabitlendi?iniz bu noktaya do?ru motorunuzu sevk etmek.
. Frenleme hatalar?(A??r? yada eksik güç uygulama).
Yukar?daki bu hareketleri otomatik olarak yapar?z ama hiç birisi sürü? ile uyumlu bir çal??ma de?ildir. Bunlar?n üstesinden gelmek zorunday?z. Bu mümkündür. Bunun için kurallar vard?r.
Kural 1: Gaz? iyi anlay?n. Gaz kontrolünün kendine has kural ve standartlar? vard?r. Virajlarda iyi bir yol tutumunun sa?lanmas? için a??rl???n?z?n %40 ?n? önde ve %60?n? arkada tutmak ideal ölçüdür. Bu oran yar?? ortam?nda %10 daha arkaya kayar. Verilen bu oranlar motor tipine göre ufak sapmalar gösterebilir. Gaz kontrolü ile makineniz için en uygun a??l?k kayd?rma ve konumland?rma i?ini yapmal?s?n?z. Gaz? bir kere açt???n?zda kesintiye u?ratmadan düzenli, e?it aral?klarla ve yumu?akça açmaya devam etmelisiniz. Her dönü?te geç dönü?e ba?lama noktas? seçiniz(apeksleyiniz) ve dönü?e girdi?inizde gaz? olabildi?ince erken aç?n?z, orta alanlarda hafif gazlama yap?n?z ve ç?k??? gördü?ünüzde gazlamay? kuvvetlendiriniz. Yatm?? bir motorda yönlendirme vazifesi a??rl?kl? arka tekere geçer. Bu yüzden önün havaya kalkmas? sizin yönlendirmenizi bozmayacakt?r. Bunun için motorda rahat olman?z ve kumandalar?n vücut yap?n?za en uygun durumda ayarlanm?? olmas? ?artt?r. Dönü? esnas?nda gaz kesme açma i?lemi yapman?z dönü? hatt?n?z? bozacakt?r. Bundan kaç?n?n?z. Esas olan gazda tek bilek hareketi ile ve yat?? süratinizi maksimumda tutarak dönü? yapman?zd?r. ?ayet yatm?? durumda frenlemek zarureti do?arsa iki fren birden hafifçe s?k?larak yap?lmal?d?r. Yatm?? durumda acil durum frenlemesi güvenle yap?lamaz.
Yatm?? vaziyette aniden ?slak bir zemine girmeniz size kapatt?r?yorsa a??rl???n %70-80ini öne akt?rd?n?z demektir. Halbuki istenen %35-40 d?r. Hafifçe gaz kesilebilir ama gaz? toptan kapatmay?n?z. Motoru bo?ta gider duruma sokmay?n?z. Gaz? kapat?p birde ön frene dokunursan?z bu kaza demektir.
Kural 2: Süspansiyonlar?n oturmu? olmas?n? sa?lay?n. Dönü?lerde gazlama sürecini ne kadar erken ba?lat?rsan?z süspansiyonlar?n?zda o kadar erken yerle?mi?(oturmu?) olacakt?r. Gaz vermekle a??rl??? arka tekere aktar?rs?n?z. Gaz?n milimetrik bir hareketi düzensiz ve sert yap?l?rsa önden arkaya do?ru 50-60 kg l?k bir yükü an?nda aktar?r tabi kapat?lmas? durumunda da bu süreç ters yönde i?leyecektir. Bu yüzden siz süspansiyon ayarlar?n?z? ne kadar motorunuzu kullanma ?eklinize ve kendi a??rl???n?za uygun olarak da yapsan?z gaz kontrolü olmadan bu size tam bir avantaj sa?lamayacakt?r.
Bir çok sürücünün bilmedi?i bir gerçek de ?udur: Gaz? ne kadar sert açarsan?z arka süspansiyonlar?n bu sürece uyumu o kadar yetersiz kalacakt?r. Arka teker bu eksiklik oran?nda daha fazla olarak yerden yukar? do?ru kalkacakt?r. Sonuç olarak yer aç?kl??? azalacak ve yatma aç?n?z daralacakt?r. Bunun yerine dönü?lerde gaz? erken açmak ve dönü?ünüz boyunca düzgün bir art??la gazlamay? sürdürmek kurald?r. Düzenli gazlamak arka tekerin kaymas? durumunda da sizin sigortan?zd?r. Gaz? kesti?inizde ise arka tekerden öne a??rl?k aktarm?? olacaks?n?z ve bu da kayman?n üzerinde olumsuz etki yapacak ayr?ca önü de yükleyerek büyük bir ihtimalle onun da kaymas?na sebep olacakt?r.
Kural 3: Dönü? hatt?n?z olabildi?ince basit seçilmelidir. Düzenli gaz vermenizi mümkün k?lan hat ideal olan hatt?r. Her sürücü için tek bir ideal hat vard?r denemez.
Ayr?ca yol yüzeyindeki yamalar, çukurlar vs sürücüye hatt?n? de?i?tirtebilir.
Burada üç hareket vard?r:
. Süspansiyonlar?n ayar?n?n de?i?imi,
. Hatt?n de?i?imi,
. Problemi göz ard? edip devam etmek.
Tecrübeli sürücü üçünün birle?imini kullanacakt?r. En zoru üçüncüsü olup bu sizin temel içgüdülerinizi tam kontrol edebilmenizi gerektirir. Tabi durumun fark?nda iseniz.
Dönü?te yeterince gaz vermezseniz h?z?n?z azal?r. Hatta dü?ebilir. Gaz verdi?iniz halde h?z nas?l dü?er? Yatm?? motorda lastiklerin yere temas? kenarlara do?ru kayar. Bu durumda yere temas halkas?n?n çap? lastikleri oval yap?s? gere?i küçülür.
Daha küçük çapl? bir dairenin ayn? mesafeyi almas? için daha h?zl? dönmesi gerekir. Yava?laman?z öne a??rl?k aktar?r ve bu da motorun burnunun viraj hatt?ndan aç?lmas?na sebep olur. ?ayet gaz kesti?iniz durumlarda motorunuz dönü?ün içine yöneliyorsa dikkat edin. Fark?nda olmadan siz gidonu bu yönde bas?yorsunuzdur.
Lastik yere temas halkas?n?n yat??la küçülmesi motorlarda 500 rpm bir devir art???na sebep olur. Bu art?? ise kaymay? getirebilir. Bilhassa 750 cc ve alt? motorlarda düzlükte dönü?e yatmadan önce vites küçültülerek devir 500 rpm azalt?l?r ki yat?? s?ras?nda bu durum gaz keserek sa?lanmaya çal???lmas?n ve neticesi olarak lastik yer tutunma gücü zay?flamas?n.
Viraj ç?k???nda ç?k??? görüp do?rulmaya ba?lad???n?zda devir göstergesini k?rm?z? güç band?nda görüp bunu vites büyültme zaman?n?n geldi?i ?eklinde alabilirsiniz. Sak?n yapmay?n. Çünkü motorun dik konuma gelmesiyle büyüyen lastik yere temas halkas? haliyle devri dü?ürecektir. Ve siz bay?lma emareleri gösteren bir motorla, bilhassa küçük hacimli mortolarda motor çekiminin ba?lamas? için beklemek zorunda kal?rs?n?z.
?nce nokta: 500cc gp yar??lar?nda devir yükseltilerek kesicinin devreye girmesi bilinçli olarak sa?lan?r. Bu arka teker spininin(kayarak dönmesinin) a??r? olmamas? ve high-side a sebep olmamas? içindir.
Dönü? h?zlar?n?n motor hacimleri büyüdükçe feda edilmesi yönünde tolerans vard?r. 125 cc bir motorun dönü?te h?z kayb?na hiç tolerans? yoktur. 1000 cc de bu tolerans belli ölçülerde vard?r. 125 cc bir motorda dönü?te süspansiyonlar yüzünden bir yava?lama oluyorsa motoru ç?k??ta kald?rmak için biraz daha uzun bekleyiniz ve dönü? ortas?nda hatt? açmamak için gazla dikkatli olunuz.
Sonuç olarak hat seçiminde alternatifler vard?r ancak tüm hatlar ayn? gaz kontrol kural?na ba?l?d?r.
Tecrübeli sürücü önceden sürü? takti?ini yapar ve uygular. Bu yüzden beklenmedik zorluklar içinde kalmaz. Dü?ünmek için zaman vard?r ve yapmak için zaman vard?r. Her zaman zihninizde yapaca??n?z sürü?ün safhalar?n? canland?r?n. Bu zihinsel resmi motorunuz ne yapmal? ve siz ne yapmal?s?n?z konusunda bir fikir edinmek için de kullan?n?z.
Dönü?lerde saniyenin her 0.1 i süre gaz kesmek 90 km h?zda bir motor boyu mesafe demektir. 200 km h?da ise 2.5 motor boyu mesafe demektir.
High-side kazan?n mekani?i:
[Only Registered Users Can See Links] ([Only Registered Users Can See Links])
Gaz kontrolünün basit kural? ?udur; “Gaz aç?ld?ktan sonra e?it aral?klarla, düzenli ve sürekli bir ?ekilde dönü?ün geri kalan?nda gaz vermeyi devam ettirmektir.” Keith Code a göre de ideal viraj hatt? herkese göre özeldir ve biraz evvel tarif edilen gaz kontrolü kural?n?n uygulanmas?d?r.
Viraja 50 km/saat h?zla girdiniz ve tam gaz? açt???n?zda arka teker d??a do?ru kaymaya ba?lad?. Bu durumda ne yapard?n?z?
?nsanlardaki savunma mekanizmas?n?n arka tekerin patinaja girip sa?a yada sola savrulmas? durumunda a?a??daki hareketlere iç güdüsel olarak sürücüleri yöneltmesi high-side kazalar?n ba?l?ca sebepleridir.
1) Gaz? kapamak
2) Arka frene hafifçe basmak
3) Ön freni kullanmak
Yap?lacak do?ru hareket ise gaz? oldu?u gibi muhafaza etmek hatta biraz daha gaz vermektir. Gaz kesme durumunda tekerin patinaj? duracak ve tekrar yeri kavrayarak sahip oldu?u ivme ile ters yöne yönlenerek sürücüyü üzerinden atacakt?r. Bundan daha önce de gaz? kesti?iniz için, öne daha fazla a??rl?k akt?r?lm?? olaca??ndan, savrulmay? daha da kötüye götürmü? olacaks?n?z.
Motoru dengede tutan eylem gaz vermektir. Burada bahsedilen gaz verme eylemi ise gaz? aniden aç?p sonra birden kapatmak de?ildir. Düzenli ve kademeli bir art??la gaz? kullanmakt?r. Dönü?lerde arka tekerin traksiyon kayb? bu ?ekilde önlenir.
Gaz?n düzenli ve yumu?ak kullan?m? tekni?inde, sadece açarken de?il kapat?rken de ayn? düzenli ve kademeli geçi? hareketinde ustala?mak gereklidir.
Not.: High-side kazan?n ikinci bir nedeni de arka freni sert kullanarak arka tekeri kilitledikten sonra motor durmadan arka freni b?rakmak yada tekerle?in dönmesini sa?layacak oranda gev?etmektir. Bu durumda yap?lacak do?ru hareket arka freni ayn? vaziyette s?k?l? tutarken debriyaj? çekerek ön frenle duru?un sa?lanmas?d?r.
Bir di?er sebep de yine normal sürü? esnas?nda yoldaki kum yada ya? gibi kaygan bir alana girilmesi ile patinaja ba?layan arka tekerin bu alandan ç?k?lmas?yla tekrar traksiyon kazanmas?n?n yarataca?? savrulmad?r. Bu durumda da tekerin traksiyon sa?lamas?na f?rsat verilmeden derhal debriyaj çekilmeli ve çekili olarak tutulmal?d?r. Frenlere hemen dokunulmamal? ve motor olabildi?ince dik konumda tutulmaya çal???lmal?d?r. Kuru alana ç?k?ld???nda frenler uygulanarak duru? sa?lan?r.
Kaygan zeminde arka tekerlek fazla gaz verilmesiyle kaymaya ve yanal aç?l?m yapmaya ba?larsa gaz sabit tutulmal? hatta bir miktar daha aç?lmal?d?r. Bu durumda gaz kapatmak yanl??t?r. Ön teker kayan arka tekeri dengeleyecek do?ru pozisyona do?ru kendili?inden yönlenecektir. Siz kas?larak bunu engellemezseniz tabi. Gidonu ters tarafa çevirmeye çal??mak yada bu do?al yönlenmeyi engellemeye çal??mak high-side kazad?r. Bunu yapmay?n. Panik refleks olarak genellikle olu?an bu durum tecrübeyle a??l?r. Siz motoru bacaklar?n?zla s?k? tutun ve motosikletin geometrisi geri kalan i?i yapacakt?r. Buna ra?men arka tekerin bu kaymas? kay?? yönüne tam yanal (90 derece) pozisyona ula??rsa lasti?in sürtündü?ü zeminden gördü?ü direnç maksimuma ç?kar ve art?k kaza kaç?n?lmazd?r.
Al?nt?: Alfa motosiklet